Sektörün performansı önemli ölçüde ihracata bağlıdır. Bu nedenle yurtdışı
talepteki değişiklikler sektörün başarısını etkilemektedir. Kayıtlı ihracat
tutarı ile toplam ihracatımızda yüzde 2’lik bir paya sahip olan sektör,
bavul ticareti rakamlarının da bu tutara eklenmesi ile payını daha da
artırmaktadır.
Son yıllarda özellikle Rusya Federasyonu, Merkezi ve Doğu Avrupa ülkeleri
ile diğer BDT ülkelerinden gelen turistlere yönelik satışlar ile deri
sektörü ülkemize net döviz girdisi sağlar hale gelmiştir. Sektör tek bir ana
pazara bağlı olarak gelişimini hızla sürdürmüştür. Fakat turistlerin çeşitli
nedenlerle başka ülkelere yönelmelerinin yanısıra dünya ülkelerinde yaşanan
ekonomik krizler de deri sektörünün ihracatını ve dolayısıyla üretimini de
olumsuz yönde etkilemiştir. 1998 yılında yaşanan gelişmeler ihracatta pazar
çeşitlendirmesine gidilmemesinin sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Sektörde,
çoğu zaman dış alıcıların siparişte bulunması beklenmektedir.
Sekörde gelişmenin devam etmesi için ihracat artışına süreklilik
kazandırılması önem arz etmektedir. Bu nedenle, mevcut pazardaki payı
artırmak ve yeni pazarlara girilmesi için daha yoğun çaba harcanması
gerekmektedir.
Deri ve deri mamülleri sektörü 2002 yılında 562 milyon dolar ihracat
gerçekleştirmiştir. Sektörün en önemli ihraç kalemini 257 milyon dolar ve
yüzde 45,7’lik payı ile deri giyim eşyaları oluşturmaktadır. Saraciye ve
deri ayakkabının deri ürün ihracatımızdaki payları ise sırasıyla yüzde 7,4
ve yüzde 9’dur.
Deri giyim eşyaları sektörünün ihracatı 2002 yılında bir önceki yıla göre
yüzde 7,8 oranında azalmıştır. Resmi ihracata ek olarak sektör bavul
ticareti yoluyla önemli miktarda ihracat gerçekleştirmektedir. Deri
konfeksiyon ürünlerinde Rusya’da yaşanan krizden önceki bavul ticareti
miktarının 2,5 milyar dolar olduğu tahmin edilmektedir. Türkiye Deri
Konfeksiyoncuları Derneği’ne göre bugün bu rakam 1,2 milyar dolara
gerilemiştir. Krizden ciddi şekilde etkilenen sektör bu kriz sonrasında
ciddi bir pazar arayışına girmiştir. Daha önceleri talebin yönüne göre
hareket etmiş ve alternatif pazar aramamış olan sektör, yeni pazar
arayışları çerçevesinde hem geleneksel pazarlarına farklı bir rekabet
anlayışı ile yönelmiş hem de ABD, Kanada gibi talep yönünden istikrarlı olan
pazarlarda söz sahibi olmayı hedeflemiştir.
Deri giyim eşyası ihracatımızdaki en büyük pay yüzde 33 ile
Almanya’nındır.Almanya’ yı sırasıyla yüzde 12 ve yüzde 8,9’luk payları ile
Fransa ve Rusya Federasyonu izlemektedir. Bavul ticareti yolu ile Rusya
Federasyonuna gerçekleştirilen ihracat gözönüne alındığında, bu ülke en
büyük pazar olarak karşımıza çıkmaktadır. Kayıtlı ihracatın büyük bir
kısmının AB ülkelerine yapıldığı görülmektedir.
Saraciye ihracatı son yıllarda düzenli olarak artmaktadır. 2000 yılında 33
milyon dolar olan saraciye ihracat tutarı 2000-2002 yılları arasında yüzde
27 oranında artarak 42 milyon dolar’a yükselmiştir. Diğer sektörlere göre
gerçekleştirdiği ihracat tutarı az olmasına rağmen bu sektörün ihracat
potansiyelinin olduğu düşünülmektedir. Saraciyede en önemli ihraç
pazarlarımız Almanya, İngiltere, ABD ve Hollanda’dır. 2002 yılında
Almanya’ya 9 milyon dolar’lık bir ihracat gerçekleştirilmiştir ki bu tutar
toplam saraciye ihracatının yaklaşık yüzde 21,4’ünü oluşturmaktadır.
ABD’ye gerçekleştirilen ihracat her ne kadar son yıllarda azalmakta ise de
bu ülke halen önemli ihraç pazarlarımızdan biri olmaya devam etmektedir. Bu
ülkenin 2002 yılı toplam saraciye ihracatımızdaki payı yüzde 7,3’dür. Diğer
önemli ihraç pazarlarımız olan İngiltere ve Hollanda ise sırasıyla yüzde 14
ve yüzde 5,4’lük bir paya sahiptir.
Ayakkabı sektörü ülkemizin ihracat ve istihdam imkanları yüksek
sektörlerinden biridir. Gerçekleştirilen ayakkabı ihracatındaki en önemli
kalem deri ayakkabılardır. Deri ayakkabı ihracatı 2002 yılında bir önceki
yıla göre yüzde 16 oranında bir artış kaydederek 50 milyon dolara
ulaşmıştır. Sektörün en önemli ihraç pazarlarını 7.1 milyon dolar ile Suudi
Arabistan, 6.6 milyon dolar ile Fransa, 5.3 milyon dolar ile İsrail ve 3.7
milyon dolar ile Almanya oluşturmaktadır.
Sektörün ihracat açısından gelişmişlik düzeyi yetersiz olmakla birlikte
özellikle İspanya, Portekiz gibi Avrupalı üreticilerle rekabet edebilecek
büyük bir arz potansiyeli vardır. Ancak bu potansiyel dünyada
bilinmemektedir. Özellikle İspanya, Portekiz ve İtalya gibi Avrupalı
ayakkabı üreticisi ülkelerle rekabet etmemiz için sektörün tanıtımının
yapılması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Türkiye’de son yıllarda dar gelirli gruba hitap eden ve
deriden mamul olmayan düşük kaliteli üretime doğru bir yönelme sözkonusudur.
Özellikle Doğu Bloku ülkelerindeki değişmeler, Rusya Federasyonu ve BDT
ülkelerinden gelen alıcılar, düşük maliyetli ayakkabıları aldıklarından bu
türe yönelik üretimde yoğunlaşılmıştır. Başlangıçta ucuz ayakkabıya rağbet
eden Rus turistler ise, daha sonraları İtalya’nın pahalı ama kaliteli
ayakkabılarına yönelmiştir. Bu durum bavul ticaretinde azalmaya neden olmuş
olup, üreticileri kaliteli üretime yöneltmektedir.
Deri ve deri mamulleri sektöründe 2002 yılında gerçekleştirilmiş olan toplam
ithalat 739,5 milyon dolardır. İthalatın büyük bir kısmı ham ve işlenmiş
deriden oluşmaktadır. 2002 yılında 616 milyon dolarlık ithalat
gerçekleştirilmiştir ve bu miktar toplam deri ithalatının yaklaşık yüzde
83,3’üne karşılık gelmektedir. 2002 yılında deri sektörünün ithalatında deri
ürünlerin payı yüzde 9,4, deri ayakkabının payı ise yüzde 7,2 olmuştur.
İthalattaki en önemli kalem olan ham ve işlenmiş deri ithalatının yüzde
13,7’si İtalya’dan gerçekleştirilmektedir. İthalattaki diğer önemli ülkeler
İngiltere (yüzde 12,6), İspanya (yüzde 11,9), Avustralya’dır (yüzde 9,29.)
Deri Ve Deri Mamulleri Sanayi İthalati (Milyon dolar)
Emek yoğun bir sanayi olan deri ve deri mamulleri sektöründe emek
maliyetlerinin yüksekliği ve çevre kirliliği gibi nedenler yanında
kaynakları daha yüksek olan teknoloji ve bilgi yoğun sektörlere tahsis eden
1970’li yıllara kadar sektörde lider konumda olan gelişmiş ülkeler bu alanı
terketmeye başlamışlar ve ham deri işlemeciliği az gelişmiş ve gelişmekte
olan ülkelere doğru kaymıştır.
Sovyetler Birliği’nin ve Doğu Bloku’nun dağılması ve serbest piyasa
ekonomisinin önem kazanarak yaygınlaşması, deri ticaret ve sanayinde de
dengelerin değişmesine neden olmuştur. Daha önce Avrupa’da olan deri
üretiminin merkezi giderek doğuya kaymıştır. Bugün dünya deri üretiminin
ağırlık noktası Asya’dır. Emek yoğun bir niteliğe sahip bulunan deri
sanayinin Asya ve göreceli olarak, Kıta Amerika’sına kaymasının üç ana
nedeni bulunmaktadır.
-Artan üretim ve işçilik maliyetleri
-Gelişmiş ülkelerin düşük maliyetli mamul deri ithalatını artırmaları
-Giderek sıklaşan çevre koruma önlemleri nedeniyle ortaya çıkan yüksek
maliyetler
Deri sanayi üretimi Asya’ya kayarken, dünya deri ticaretini etkileyen bir
diğer sonuç da, bu ülkelerde nüfus artış hızının dünya ortalamasının
üzerinde olması, deri eşyaya yönelik tüketim eğilimi ve dolayısıyla
harcamaların artış göstermesidir.
Diğer bir gelişme ise Çin’in dünyanın en büyük deri üreticilerinden biri
konumuna gelmesidir. Çin’de yabancı sermayeli teşebbüsler deri üretimini
sürekli artırmaktadırlar. Bu ülkede kaliteli deri üretimi de hızla
artmaktadır.
Dünya ham ve işlenmiş deri ihracatı son üç yılda artış kaydetmiştir. 2001
yılında ihracat 18,3 milyar dolar olmuştur. İhracatın önemli kısmı İtalya
(yüzde 20,9) ve ABD (yüzde 14,4) tarafından gerçekleştirilmektedir.
2001 yılı için sektörün ithalatın yüzde 4,2 oranında artarak 20,3 milyar
dolara ulaşmıştır. Dünya’daki en önemli ithalatçılar İtalya (yüzde 17,4),
Çin (yüzde 15,5), Hong Kong (yüzde 12,9) ve ABD (yüzde 5,2)’dir. Dünya Ham
ve İşlenmiş Deri İthalatı (bin dolar)
Dünya saraciye ihracatı 2001 yılında 11,2 milyar dolar düzeyinde
gerçekleşmiştir. İhracat son yıllarda artmaktadır. 2001 yılında bir önceki
yıla göre yüzde 1,7 oranında bir artış kaydedilmiştir. İhracatta en önemli
ülkeler Çin, Fransa ve İtalya’dır. Bu üç ülke toplam ihracatın yüzde
65,3’ünü gerçekleştirmektedir.
Dünya saraciye ithalatı ise 2001 yılında bir önceki yıla göre yüzde 1,1
oranında artarak 18,9 milyar dolar düzeyinde gerçekleşmiştir. İthalatı
gerçekleştiren ülkelerin başında yüzde 23,8’lik payı ile ABD gelmektedir. Bu
ülkeyi Hong Kong, Japonya ve Almanya sırasıyla yüzde 17,9, yüzde 15,8 ve
yüzde 5,2’lik payları ile takip etmektedir. Dünya Deri Eşya İthalatı (bin
dolar)
Deri sanayi Asya ve Kıta Amerikası’nın güneyine kaymakla birlikte, İtalya
deri giyimde dünya modasına yön veren ülkelerden biridir. Bu ülkenin 2001
yılı itibariyle deri giysi ihracatı yaklaşık 622 milyon Dolar’dır. Çok
gelişmiş tabaklama sektörü, modern aksesuar üreticileri ve eğitimli ve
yenilikçi tasarımları sayesinde İtalya, kaliteli, markalaşmış, son modayı
yansıtan ve yüksek fiyatlı ürünleri ile Dünya’daki üst gelir gruplarına
hitap etmektedir.
Çin ise İtalya’nın tam tersine ucuz deri giysi üretiminde Hindistan ve
Pakistan’la birlikte Dünya’nın önemli ülkelerindendir. Çin 2001 yılında
gerçekleştirmiş olduğu 2,8 milyar dolarlık ihracat miktarı ile ilk sırada
yer almaktadır ve bu miktar dünya ihracatının yaklaşık yüzde 52,8’ini
oluşturmaktadır. Çin’de işçiliğin ucuz olması bu ülkenin düşük maliyetlerle
üretim yapabilmesine olanak sağlamaktadır.
Genelde Avrupa ülkelerinde deri giyim eşyası tüketimi çok az artmaktadır.
Deri eşya kullanımı İspanya ve İtalya’da popülerdir. Avrupa ülkelerinden,
deri giyim sanayi moda ile yakından ilişkilidir. Deri giysiler, uluslararası
modanın çizgilerini taşımaktadır. Özellikle Belçika, Fransa, İtalya ve
Almanya’da imal edilen kaliteli ve pahalı giysiler, pazarın en üst kesimine
hitap etmekte olup, bütün giysilerin pazarı genişlerken, diğer deri giyim
eşyalarında üretim düşmektedir.
Dünya deri giyim ve aksesuarları toplam ihracatı 2001 yılında 5,3 milyar
dolar seviyesindedir. İhracat bir önceki yıla nazaran yüzde 14,8 oranında
artmıştır. Çin ve İtalya dışında dünya ihracatında pay sahibi olan ülkeler
Türkiye (yüzde 5,1), Almanya (yüzde 4,1) ve Fransa (yüzde 3,1) dır. Dünya
Deri Giyim Eşyaları ve Aksesuarları İhracatı (bin dolar)
AB içinde en önemli deri giysi üreticisi ülkelerden biri de Fransa’dır. Aynı
zamanda önemli miktar deri giysi ithal eden Fransa’nın, yaptığı ithalat son
yıllarda artmaktadır.
Almanya, AB içinde en büyük deri giysi ithalatçısıdır. Almanyadaki üretici
firmalar ise, üretim teknolojilerini geliştirerek, rekabet güçlerini
korumaya çalışmakta; en iyi hammaddeyi kullanarak pahalı ve kaliteli deri
giysiler imal etmektedirler. Almanya aynı zamanda AB ülkeleri arasında
İtalya’dan sonra en önemli deri giyim ihracatçısıdır.
Dünya deri giyim eşyası ve aksesuarları ithalatı son yıllarda artış
göstermektedir. 2001 yılında 6,9 milyar dolar düzeyinde gerçekleşmiş olan
ithalat 1999’a göre yüzde 35,9 oranında artmıştır. En önemli ithalatçılar
ABD, Almanya, Japonya ve Hong Kong’dur. Bu ülkelerin dünya ithalatındaki
payları sırasıyla yüzde 38,3, yüzde 9,3, yüzde 7 ve yüzde 6,7’dir. Dünya
Deri Giyim Eşyaları ve Aksesuarları İthalatı (bin dolar)
Son 50 yıl boyunca dünyada ayakkabı sanayi sürekli gelişme göstermiştir.
Nüfus artışı ve yaşam standartlarındaki iyileşme ayakkabı talebini
artırmıştır. Pazar ekonomisinin gelişmesi ucuz ayakkabı üretimini ve
satışını artırmış, Avrupalı ve Kuzey Amerikalı ayakkabı imalatçılarını zor
durumda bırakmıştır. Pek çok firma, üretimlerini gelişmekte olan ülkelere
transfer ederek, bu ülkelerdeki üreticilerle işbirliği yapmıştır. Japonya,
Amerika ve Avrupalı firmalar ve alıcılar, gelişmekte olan ülkelerdeki
ayakkabı sanayinin farkına vararak, bu ülkelerdeki ucuz işgücü avantajından
faydalanmak için gerekli teknik bilgiyi buralara transfer etmişlerdir.
Bugün, sanayileşmiş ülkelerde satılan ayakkabıların büyük çoğunluğu ithal
edilmektedir.
İtalya ve İspanya ise tasarım, pazarlama ve teknolojik güçleri nedeniyle
üretimlerine hala devam etmediktedirler ancak İtalya’da üretimi dışarı
kaydırma trendi gittikçe güç kazanmaktadır. Dünya deri ayakkabı pazarı
İtalya, Çin, İspanya, Brezilya ve Endonezya tarafından paylaşılmaktadır.
2001 yılında deri ayakkabıda gerçekleşmiş olan ihracat miktarı 4 milyar
dolardır. İhracat bir önceki yıla göre yüzde 6 oranında azalmıştır.
Bugün, ayakkabı sektörünün arkasındaki itici güçlerden biri pazar ve
müşteriler, diğeri rekabettir. Rekabet maliyet yapısını ve fiyatı
belirlemektedir. Dünya ayakkabı sanayi fiyatların ve maliyetlerin baskısı
altındadır. Ayakkabı kolleksiyonları sürekli değişirken, ayakkabı modelleri
giderek daha ileri teknolojilerin kullanımını gerektirmektedir.
Deri ayakkabı ithalatı 2001 yılında 2,8 milyar dolar seviyesinde
gerçekleşmiştir. ABD ve Hong Kong ise dünyadaki en büyük deri ayakkabı
ithalatçısı ülkelerdir. Ancak, her iki ülkede Çin malı ayakkabıları re-export
yapmaktadır. Almanya, İngiltere, Fransa ve İtalya ise dünyadaki diğer önemli
deri ayakkabı ithalatçısı ülkelerdir Dünya Ayakkabı İthalatı (bin ABD Doları
)
Hazırlayan: Banu Bektaş
Kaynak: www.igeme.gov.tr
